MENU

PL

Stereotypy na rynku pracy i jak z nimi walczyć?

Stereotypy to konstrukcja myślowa, zawierająca komponent poznawczy, emocjonalny i behawioralny, zawierająca uproszczone przeświadczenie dotyczące genezy różnych zjawisk, w tym dotyczących innych grup społecznych. Stereotyp polega na generalizowaniu całej grupy na podstawie jednej charakterystyki.  Jednym z typów stereotypów jest stereotyp płci – męskości i kobiecości, czyli pewne przekonania o tym, jakie powinny być kobiety oraz jacy powinni być mężczyźni zgodnie ze swoimi rolami społecznymi.

Na rynku pracy również występuje wiele stereotypów. Chciałabym skupić się na tych, związanych z płcią. Ten typ stereotypów kształtuje się poprzez wyobrażenia o rolach, jakie powinni pełnić mężczyźni i kobiety. Stereotyp „męskości” związany jest z poczuciem siły, determinacji, ambicji, natomiast stereotyp „kobiecości” związany jest z byciem opiekuńczym, łagodnym, emocjonalnym. Na rynku istnieje wiele zawodów, które są uważane za typowo kobiece (przedszkolanka, pielęgniarka) lub za typowo męskie (pracownik fizyczny).

Mimo tego, że pracodawcy bardzo często mówią, że w pracy nie kierują się stereotypami płci, to ponad 80% przyznało się, że to czy pracownik jest dobry, czy nie zależy od jego płci. Statystyczna kobieta musi pracować średnio 3 lata i 8 miesięcy dłużej niż mężczyzna, aby awansować. Inne badanie mówi o tym, że kiedy kobieta urodzi dziecko, pracodawcy i współpracownicy zaczynają ją postrzegać jako mniej zaangażowaną i oddaną pracy. Nic takiego nie pojawiło się u mężczyzn.

Poniżej przedstawię parę zjawisk, które mają miejsce na rynku pracy:

  • Szklany sufit (ang. glass ceiling) – przeszkody, ograniczenia, niewidzialna bariera, które napotykają kobiety (ale również niepełnosprawni, mniejszości) i które utrudniają czy nawet uniemożliwiają awans na wyższe stanowiska.
  • Szklane ruchome schody (ang. glass escalator effect) – zjawisko, które występuje w kobiecych zawodach, które polega na tym, że mężczyźni w nich pracujący szybciej i łatwiej awansują (np. w szkolnictwie więcej dyrektorów)
  • Efekt odwetu (np. odwet na sprawczych kobietach, ang. backlash effect) – reakcja na przekraczanie granic stereotypów przez kobiety i mężczyzn związana np. z niższą oceną interpersonalną. (Np. kiedy kobieta jest sprawcza, podejmuje decyzje, lub kiedy mężczyzna jest bardziej wspólnotowy, czyli zostaje w domu z dzieckiem)
  • Lepka podłoga (ang. Sticky floor) – określa sytuację, w której nie istnieje lub rzadko istnieje możliwość awansu na wyższe stanowisko.
  • Szklany klif (ang. Glass Cliff) – sytuacja, kiedy organizacja awansuje kobietę na stanowisko decyzyjne podczas kryzysu, kiedy szansa na porażkę jest największa. Ma to potwierdzać tezę, że kobiety nie nadają się na kierownicze funkcje.  

 

Myśląc o stereotypach związanych z pracą najczęściej bierzemy pod uwagę tylko te, związane z kobietami. Oczywiście prawdą jest, że często kobiety nie są traktowane na równi z mężczyznami. Statystycznie zarabiają mniej, pomimo takiego samego stanowiska i takich samych, bądź wyższych kalifikacji. Są mniej doceniane, rzadziej brane pod uwagę podczas awansów. Nie można jednak zapominać, że istnieje też wiele stereotypów związanych z męskością, które też potrafią utrudniać pracę i życie. Stereotypową rolą mężczyzny stworzoną przez kulturę jest zarabianie na rodzinę, bycie ambitnym, silnym, przebiegłym, lubiącym rywalizację. Stało się to wyznacznikiem do tego stopnia, że w niektórych krajach wciąż nie istnieje coś takiego jak urlop tacierzyński, mężczyzna nie dostanie wolnego, jeśli urodzi mu się dziecko. Oprócz tego na mężczyznach ciąży wielka presja bycia „głową rodziny”, dlatego czują się źle, jeśli ich partnerka zarabia więcej od nich. Co więcej, mężczyzna jest gorzej oceniany, jeśli to on zostaje w domu opiekować się dzieckiem. Rzadziej dostaje pozwolenie wcześniejszego wyjścia z pracy aby odebrać dziecko z przedszkola/szkoły.

Czy można jakoś przezwyciężyć stereotypy związane z płcią? Myślę, że tak naprawdę nigdy nie będzie możliwe pozbycie się stereotypów, ponieważ są one bardzo zakorzenione w naszej kulturze. Można jednak walczyć z nierównym traktowaniem przez pracodawcę. Płeć nie powinna decydować o awansach oraz o prawach pracowników. To, co można robić, to starać się uświadomić ludzi o powadze sytuacji oraz edukować ich w tym kierunku.

Joanna Tomecka


wróć